Iseldireg

Article in other languages:

Iseldireg (Nederlands)
Siaredir yn:	Iseldiroedd, Gwlad Belg, Suriname, Aruba, Antilles yr Iseldiroedd, De Affrica, Indonesia.
Parth:	Gogledd-orllewin Ewrop
Siaradwyr iaith gyntaf:	22 miliwn
Safle yn ôl nifer siaradwyr:	48
Achrestr ieithyddol:	Indo-Ewropeaidd Germanaidd Gorllewinol Isel Sacsoneg-Isel Ffranconeg Isel Ffranconeg Iseldireg
Statws swyddogol
Iaith swyddogol yn:	Aruba, Gwlad Belg, Netherlands, Antilles yr Iseldiroedd a Suriname
Rheolir gan:	Nederlandse Taalunie
Codau iaith
ISO 639-1	nl
ISO 639-2	dut (B) / nld (T)
ISO 639-3	nld
Gweler hefyd: Iaith – Rhestr ieithoedd

Iaith frodorol yr Iseldiroedd ydy Iseldireg (Nederlands). Mae hi'n rhan o'r teuluoedd ieithyddol Indo-Ewropeaidd. Mae'n perthyn i'r teulu ieithyddol Germanaidd fel Saesneg ac Almaeneg fodern.

Cynnwys

1 Gwledydd lle siaredir Iseldireg
2 Hanes
3 Geirfa
- 3.1 I gymharu ag ieithoedd Germanaidd eraill
4 Gramadeg
5 Cyfeiriadau
6 Dolen Allanol
- 6.1 Geiriaduron

Gwledydd lle siaredir Iseldireg

Map yn dangos lle siaredir Iseldireg yn Ewrop.

Siaredir Iseldireg gan bron holl ddinasyddion yr Iseldiroedd a Fflandrys. Cai ei galw'n Vlaams (Fflemeg) yn aml iawn yn Fflandrys er nad oes lawer iawn o wahaniaethau o fewn yr iaith Iseldireg yr Iseldiroedd a Gwlad Belg. Siaredir hi hefyd yn ardaloedd dwyieithog Brwsel ynghyd â Ffrangeg ac ieithoedd eraill. Yn y rhan fwyaf gogleddol o Ffrainc, Arrondissement Dunkirk, siaredir Iseldireg o hyd fel iaith leiafrifol a elwir hefyd yn Vlaams. Ar ynysoedd Aruba ac Antilles yr Iseldiroedd defnyddir Iseldireg o hyd ond mae'n llai cyffredin na Papiamento a Saesneg. Siaredir Iseldireg fel mamiath o hyd yn Suriname gan tua 60% o'r boblogaeth, gyda'r rhan fwyaf ohonynt yn ddwyieithog gyda Sranan Tongo neu ieithoedd ethnig eraill. Mae yna nifer o siaradwyr Iseldireg yng ngwledydd gyda mewmfudwyr o'r Iseldiroedd a Fflandrys fel Canada, Awstralia, Seland Newydd, ac UDA. Mae'r iaith Afrikaans sydd yn fwy neu lai dealladwy i siaradwr yr Iseldireg yn cael ei siarad yn Ne Affrica a Namibia. Mae yna hefyd nifer o siaradwyr Iseldireg yn Indonesia.

Map yn dangos lle siaredir yr iaith Iseldireg yn y byd

Hanes

Geirfa

Mae geirfa'r iaith Iseldireg yn un o'r rhai cyfoethocaf yn y byd gydag o leauf 186,000 gair.

Fel Saesneg, mae Iseldireg yn cynnwys geiriau o'r Roeg a Lladin. Daeth y rhan fwyaf o fenthynciadau o'r Ffrangeg drwy'r Iseldiroedd. Digwyddodd hyn oherwydd y meddylfryd ddaeth gyda'r iaith Ffrangeg mai iaith y dosbarthiadau cymdeithasol cyfoethog yw hi, ac felly cafodd nifer o eiriau Ffrangeg eu mabwysiadau gan ddosbarthiadau uwch yr Iseldiroedd. Ni ddigwyddodd hyn yng Ngwlad Belg oherwydd roedd dinasyddion y dosbarthiadau uwch yn siarad Ffrangeg ac felly doedd dim angen addasu iaith eu hunain. Dylanwadodd termau Ffrangeg yn fawr ar dafodau Iseldireg yn Fflandrys, ond mae siaradwyr Belgaidd yn dueddol o beidio defnyddio benthyciadau Ffrangeg wrth siarad Iseldireg safonol. Serch hynny mae yna nifer o eiriau wedi eu benthyg o'r Ffrangeg yn eithaf diweddar er nad oes ganddynt yr un gwerth. Er enghraifft, mae'r gair "blesseren" (o'r Ffrangeg blesser, sydd yn golygu 'i niweidio') yn cyfeirio at anafiadau chwaraeon yn unig, tra defnyddir y berfau Iseldireg safonol "kwesten" a "verwonden" yn nghyd-destunau eraill o hyd.

Ar y strydoedd yn enwedig mae yna gynnydd ym menthyciadau o'r Saesneg er eu bod yn cael eu hynganu'n wahanol. Cai'r mewnlifiad o eiriau Saesneg i'r iaith ei gryfhau gan arglwyddiaeth yr iaith Saesneg yn y cyfryngau a'r we. Yn anhebyg i ieithoedd eraill mae'r iaith Iseldireg yn mabwysiadu'r geiriau hyn heb lawer o brotest. Yn wir nid yw ymdrechion i greu fersiynau Iseldireg o'r geiriau newydd wedi bod yn llwyddiannus iawn.

I gymharu ag ieithoedd Germanaidd eraill

Saesneg	Ffrisieg	Afrikaans	Iseldireg	(Nederduits)	Almaeneg	Swedeg	Daneg
Apple	Appel	Appel	Appel	Appel	Apfel	Äpple	Æble
Board	Board	Bord	Bord	Boord	Brett	Bräde	Bræt
Beech	Boeke/ Boekebeam	Beuk	Beuk	Böke	Buche	Bok	Bøg
Book	Boek	Boek	Boek	Book	Buch	Bok	Bog
Breast	Boarst	Bors	Borst	Borst	Brust	Bröst	Bryst
Brown	Brún	Bruin	Bruin	Bruun	Braun	Brun	Brun
Day	Dei	Dag	Dag	Dag	Tag	Dag	Dag
Dead	Dea	Dood	Dood	Dod	Tot	Död	Død
Die	Stjerre	Sterf	Sterven	sterven	Sterben	Dö	Dø
Enough	Genôg	Genoeg	Genoeg	Nog	Genug	Nog	Nok
Finger	Finger	Vinger	Vinger	Finger	Finger	Finger	Finger
Give	Jaan	Gee	Geven	Geven	Geben	Giva / Ge	Give
Glass	Glês	Glas	Glas	Glas	Glas	Glas	Glas
Gold	Goud	Goud	Goud	Gold	Gold	Guld	Guld
Hand	Hân	Hand	Hand	Hand	Hand	Hand	Hånd
Head	Holle	Hoof / Kop	Hoofd/ Kop	Kopp	Haupt/ Kopf	Huvud	Hoved
High	Heech	Hoog	Hoog	hog	Hoch	Hög	Høj
Home	Hiem	Heim / Tuis	Heim / thuis	Heem	Heim	Hem	Hjem
Hook	Hoek	Haak	Haak	Haak	Haken	Hake/ Krok	Hage/ Krog
House	Hûs	Huis	Huis	Huus	Haus	Hus	Hus
Many	Mannich	Menige	Menige	Mennig	Manch	Många	Mange
Moon	Moanne	Maan	Maan	Maan	Mond	Måne	Måne
Night	Nacht	Nag	Nacht	Natt/ Nacht	Nacht	Natt	Nat
No	Nee	Nee	Nee(n)	Nee	Nein	Nej	Nej
Old	Âld	Oud	Oud	aol	alt	Gammal (maar: äldre, äldst)	Gammel (maar: ældre, ældst)
One	Ien	Een	Een	Een	Eins	En	En
Ounce	Ûns	Ons	Ons	Ons	Unze	Uns	Unse
Snow	Snie	Sneeu	Sneeuw	Snee	Schnee	Snö	Sne
Stone	Stien	Steen	Steen	Steen	Stein	Sten	Sten
That	Dat	Dit, Daardie	Dat, Die	Dat (Dit)	Das	Det	Det
Two/Twain	Twa	Twee	Twee	Twee	Zwei/ Zwo/ Zwan	Två	To
Who	Wa	Wie	Wie	Wee	Wer	Vem	Hvem
Worm	Wjirm	Wurm	Wurm/ Worm	Worm	Wurm	Mask/ Orm ^[1]	Orm
Saesneg	Ffrisieg	Afrikaans	Iseldireg	(Nederduits)	Almaeneg	Swedeg	Daneg